|
Có phải Trung Quốc cho vay nên phải mua tàu của Trung Quốc?
|
|||
|
Trần Văn Thọ
http://www.thesaigontimes.vn/131658/Co-phai-Trung-Quoc-cho-vay-nen-phai-mua-tau-cua-Trung-Quoc.html
|
|||
|
|
|
||
............. mua tàu của Trung Quốc?
PHÍA SAU KỶ LUẬT NGÂN SÁCH
...
·
Chủ đề kinh tế vĩ mô nóng nhất hiện nay được Quốc hội và công luận
mổ xẻ là vấn đề kỷ luật tài chính quốc gia. Lý do là trong nhiều năm gần đây,
thâm hụt ngân sách liên tục tăng về con số tuyệt đối và vượt xa ngưỡng mà Quốc
hội phê chuẩn.
...
Câu chuyện thường xảy ra là
Chính phủ trình kế hoạch ngân sách hằng năm, Quốc hội phê chuẩn, sau đó Chính
phủ xin tăng thêm thâm hụt, Quốc hội lại phê chuẩn. Nhưng đến khi quyết toán
ngân sách thì con số thâm hụt thật thậm chí còn vượt xa những con số được phê
chuẩn này. Vì thế, Quốc hội dường như luôn bị đặt vào trạng thái đã rồi, cũng
như không có chế tài để xử lý.
NĂM NÀO CŨNG “LỠ KẾ HOẠCH”
Nhìn lại năm 2012, ngân
sách chính phủ xin và được Quốc hội duyệt có mức bội chi được ấn định ở con số
140.200 tỉ đồng. Tuy nhiên, khi quyết toán ngân sách nhà nước năm 2012 (vào
tháng 4-2014), con số quyết toán số bội chi lại là 154.126 tỉ đồng, vượt con số
Quốc hội cho phép là 13.926 tỉ đồng.
Đáng nói hơn, một số ý kiến
tại Ủy ban Tài chính - ngân sách của Quốc hội lúc đó cho rằng số bội chi như
báo cáo của Chính phủ chưa phản ánh hết tình hình bội chi. Cụ thể là chưa tính
đủ số hoàn thuế giá trị gia tăng phát sinh trong năm, nợ đọng xây dựng cơ bản,
tạm ứng vốn lớn chưa thu hồi. Ngoài ra trong thực tế thu chi cũng diễn ra nhiều
sai phạm. Tuy nhiên, cuối cùng thì Quốc hội cũng bỏ phiếu nhất trí thông qua.
Câu chuyện của năm 2013 còn
đáng nói hơn câu chuyện của năm 2012. Tại nghị quyết số 32/2012/QH13, Quốc hội
quyết định mức bội chi ngân sách nhà nước là 162.000 tỉ đồng, bằng 4,8% GDP.
Con số này sau đó được Quốc hội điều chỉnh tăng lên mức 195.500 tỉ đồng, bằng
5,3% GDP vào năm 2013 theo nghị quyết 54/2013/QH13 (ra ngày 12-11-2013).
Đến tháng 5-2015 khi có
quyết toán ngân sách nhà nước năm 2013, con số bội chi được quyết toán là
236.769 tỉ đồng, vượt 41.269 tỉ đồng so với mức Quốc hội đã điều chỉnh, bằng
6,6% GDP thực tế. Tức là nếu so với con số xin và được duyệt ban đầu thì thâm
hụt ngân sách nhà nước bị “lỡ kế hoạch” đến hơn 25%.
Nguyên nhân hay được các cơ
quan có thẩm quyền dẫn ra là do tình hình kinh tế xã hội trong nước hoặc bối
cảnh quốc tế không thuận lợi, thu ngân sách gặp nhiều khó khăn, tăng vay ODA và
nhiều lý do khác. Dù là nguyên nhân gì thì câu chuyện này chỉ ra một thực tế
hiển nhiên là kỷ luật ngân sách của Việt Nam quá lỏng lẻo.
KỶ LUẬT NGÂN SÁCH
Trong một nền kinh tế có kỷ
luật ngân sách chặt chẽ, Quốc hội là cơ quan quyết định ngân sách chi tiêu của
quốc gia. Có nghĩa là thu bao nhiêu và chi bao nhiêu phải do Quốc hội duyệt.
Chính phủ có trách nhiệm làm kế hoạch ngân sách chi tiết, không chỉ cho một năm
mà cho nhiều năm phía trước. Quốc hội trên cơ sở kế hoạch ngân sách chi tiết
của Chính phủ sẽ xây dựng kế hoạch ngân sách tổng quát và bỏ phiếu thông qua,
sau đó giám sát chặt chẽ việc Chính phủ thực thi kế hoạch ngân sách của mình.
Chính phủ không thể vi phạm kế hoạch ngân sách này.
Trong trường hợp có những
tình huống bất thường, thí dụ như khủng hoảng kinh tế khiến kế hoạch được thông
qua ban đầu có khả năng bị phá sản, Chính phủ phải trình lại với Quốc hội. Tại
nước Mỹ trước năm 1917, mọi khoản vay của Chính phủ phải được Quốc hội thông
qua. Có nghĩa là nếu Chính phủ muốn chi vượt kế hoạch ngân sách được thông qua
thì cũng không được, vì không lấy đâu ra nguồn, trừ khi Quốc hội cho phép phát
hành các giấy nợ ra thị trường để vay tiền về tiêu.
Sau năm 1917, nước Mỹ thay
đổi luật, cho phép Chính phủ tự quyết trong việc phát hành giấy nợ ra thị
trường để vay tiền, tuy nhiên mức trần nợ công (con số tuyệt đối tính bằng USD)
là do Quốc hội quyết. Thí dụ vào tháng 9-2013, mức trần nợ công là 16.699 tỉ
USD. Muốn vay vượt con số này Chính phủ phải xin quốc hội. Tại thời điểm này,
chính quyền của Tổng thống Obama xin nhưng không được Quốc hội chấp thuận, dẫn
đến chuyện bộ máy chính quyền bị đóng cửa trong một thời gian vì hết tiền.
Ở các nền kinh tế không có
kỷ luật tài chính, Quốc hội không có quyền lực gì và mọi việc đều do Chính phủ
quyết định, thiếu tiền có thể tùy ý phát hành công cụ nợ hoặc in tiền để chi
tiêu. Con số chi tiêu hằng năm như thế nào, chi những gì, thu từ đâu cũng không
được công khai, vì thế hoàn toàn không có giám sát và không có minh bạch. Những
nền kinh tế này thường là những nền kinh tế ốm yếu, què quặt.
Việt Nam có kỷ luật tài
chính và Quốc hội có quyền thông qua cũng như quyền giám sát việc thu chi ngân
sách nhà nước. Thế nhưng trong việc thực thi trên thực tế, hầu như các quyền
này bị bỏ qua hoặc bị vô hiệu hóa. Điều này được nhiều đại biểu nói đến.
Thí dụ ông Ksor Phước nhận
xét hồi năm 2014 rằng “kiểm toán nêu ra một loạt sai phạm, nhưng khi biểu quyết
lại nhất trí, năm nào cũng thế”. Còn hồi tháng 5 vừa qua, ông Trần Du Lịch, phó
trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội của TP.HCM, phát biểu rằng: “Đành phải ủng hộ vì
thật sự không ủng hộ cũng không biết làm thế nào”. Ông Nguyễn Đức Kiên, phó chủ
nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, chỉ vớt vát rằng: “Đằng nào thì cũng chi rồi
nhưng phải rút kinh nghiệm cho các năm sau”.
TỰ BẮN VÀO CHÂN?
Thực thi kỷ luật ngân sách
kém không khác gì việc tự bắn vào chân. Tại Việt Nam, câu chuyện này đã dẫn tới
tình hình nợ công của quốc gia tăng, với hàng loạt chỉ tiêu về kỷ luật tài khóa
đang hoặc sắp bị phá vỡ.
Thí dụ theo ông Phạm Thế
Anh (ĐH Kinh tế quốc dân), nợ công/GDP dự kiến vào khoảng 64%, tiến sát ngưỡng
trần 65% theo quy định của Quốc hội. Thâm hụt ngân sách theo quy định là 4,8%
GDP mỗi năm nhưng thực tế đã lên tới 5,4% GDP vào năm 2012, 6,6% GDP vào năm
2013 và ước tính 5,3% GDP vào năm 2014 (dự tính lên tới 6,9% theo cách tính
mới). Nghĩa vụ trả nợ/tổng thu ngân sách nhà nước là 22,6% trong năm 2013 và
ước khoảng 26,7% vào năm 2014, chính thức vượt ngưỡng 25% theo quy định. Thâm
hụt ngân sách nhà nước năm 2014 đã chính thức vượt chi đầu tư, phản ánh Chính
phủ Việt Nam đã phải đi vay một phần để tài trợ cho tiêu dùng.
Tình trạng này không chỉ
khiến môi trường vĩ mô của Việt Nam đứng trước nguy cơ mất ổn định. Sâu xa hơn,
nó làm mất niềm tin của các nhà đầu tư, các định chế tài chính quốc tế và các
chính phủ nước ngoài cho Việt Nam vay. Nó cũng đưa Việt Nam đến chỗ nếu không
quản lý khéo khiến câu chuyện này tiếp tục rơi vào vòng xoáy đi xuống, có thể
đứng trước nguy cơ vỡ nợ.
GIẢI QUYẾT THẾ NÀO?
Ở đây có hai vấn đề lớn
được đặt ra: Thứ nhất, Quốc hội có thực quyền trong chuyện kiểm soát ngân sách
hay không. Thứ hai, giả dụ có thực quyền thì Quốc hội có dễ dàng với Chính phủ
quá hay không, bằng cách mỗi lần Chính phủ xin nâng trần nợ đều được thông qua?
Liên quan đến vấn đề thứ
nhất, câu chuyện thâm hụt ngân sách vượt con số Quốc hội cho phép đến hơn
41.000 tỉ đồng khiến nhiều người chỉ nhìn dưới góc độ Quốc hội bị đặt vào tình
thế đã rồi. Một góc độ khác mà dư luận bỏ quên là làm thế nào mà Chính phủ có
được số tiền tương đương 2 tỉ USD để tiêu trong năm 2013? Chính phủ không thể
tiêu nếu không vay thêm tiền. Vì thế, quay lại câu chuyện là thật sự Quốc hội
có thực quyền trong việc quy định các mức nợ công hay không.
Luật Việt Nam không quy
định Chính phủ phải xin phép Quốc hội mỗi khi phát hành công cụ nợ ra thị
trường (trong và ngoài nước) hoặc đi vay các chính phủ nước ngoài. Luật cũng
không quy định con số trần nợ công tuyệt đối giống như Hoa Kỳ (thí dụ 16.699 tỉ
USD tại thời điểm tháng 9-2013). Luật chỉ quy định Quốc hội quyết định con số
tương đối (tỉ lệ phần trăm). Thí dụ theo nghị quyết số 10/2011/QH13 quy định
trần nợ công đến năm 2015 không quá 65% GDP.
Hơn nữa, dù có quy định các
con số này cũng không có chế tài để buộc Chính phủ phải thực hiện đúng, thực
hiện nghiêm. Chính phủ vẫn có đầy đủ các công cụ trong tay để “xoay tiền” tiêu
trước, sau đó thì báo cáo sau như câu chuyện của năm 2013.
Nhiều người cho rằng để lập
lại kỷ cương ngân sách thì cần phải quy trách nhiệm cá nhân. Góp ý vào dự Luật
ngân sách nhà nước sửa đổi của Ủy ban Thường vụ hồi tháng 4 vừa rồi, Chủ tịch
Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nói: “Ông nào quyết (chi) sai thì thế nào? Lãng phí,
tham nhũng, tiêu cực trong quản lý ngân sách là chưa quy được trách nhiệm. Cần
làm rõ quyền hạn, trách nhiệm của những người có quyền hạn (chi) ngân sách”.
Chưa biết vấn đề quy trách nhiệm cá nhân có được thể hiện trong Luật ngân sách
sửa đổi hay không, nhưng ngay cả có đưa vào thì việc áp dụng nó cũng là vấn đề.
Về phía trách nhiệm của
Quốc hội, kỳ họp trước nhiều đại biểu thậm chí nóng ruột đề nghị Quốc hội cần
phải siết chặt quy trình quyết định ngân sách bằng cách ban hành luật ngân sách
thường niên thay vì ban hành nghị quyết như hiện nay. Song Ủy ban Thường vụ
Quốc hội cho rằng việc ban hành nghị quyết sẽ mang tính kịp thời, thủ tục đơn
giản hơn so với ban hành luật và sẽ “chỉ đạo” các cơ quan liên quan khi dự thảo
nghị quyết về ngân sách nhà nước hằng năm sẽ bổ sung các quy định cụ thể tăng
tính khả thi, kỷ luật tài chính nhằm “bảo đảm thực hiện nghiêm các quyết định
của Quốc hội”.
Liên quan đến vấn đề thứ
hai là Quốc hội chưa bao giờ từ chối mỗi khi Chính phủ “xin” cả. Lý do dẫn tới
điều này được ông Võ Trí Hảo, Đại học Kinh tế TP.HCM, nói không thể rõ ràng
hơn. Đó là vì Việt Nam xây dựng Quốc hội với gần 70% đại biểu Quốc hội là kiêm
nhiệm; còn họ (các nước phát triển) xây dựng mô hình nghị viện chuyên nghiệp,
không có hoặc tỉ lệ rất thấp các nghị sĩ kiêm nhiệm. Theo ông Hảo, ở Việt Nam
đa số đại biểu là kiêm nhiệm và chính họ là những người góp phần làm nên bội
chi ngân sách với tư cách là quan chức hành pháp, thì khi ra Quốc hội họ thường
có thiên hướng bấm nút thông qua hành vi bội chi ngân sách của chính mình.
TRẦN VINH DỰ - TRƯƠNG HOÀNG NAM
........./.
''''''''''''''''''' Họa sĩ TRẦN TRUNG TÍN
chuyện người vẽ tranh
TRẦN TRUNG TÍN
_________________
[PHOTO BY GOOGLE.COM]
**************
TRẦN TRUNG TÍN
_________________
[PHOTO BY GOOGLE.COM]
**************
tư liệu dưới đây được trích từ :
[http://lunghe.blogspot.com/2010/09/cap-nhat-ve-hoa-si-tran-trung-tin.html]
*****
Người ta mệnh danh cho ông là Munch của Việt Nam
( Edvard Munch họa sĩ người Hà Lan, tác giả của bức tranh
nổi tiếng The Scream- Tiếng Thét )
******
Trần Trung Tín đã làm một bài thơ đối lại với bài thơ nổi tiếng của Tố Hữu . Trong đó có câu:
"Trái tim anh đó
Rất chân thật chia ba phần tươi đỏ:
Anh dành riêng cho Đảng phần nhiều
Phần cho thơ, và phần để em yêu..."
Em xấu hổ: "Thế cũng nhiều anh nhỉ!"
( Trích thơ Tố Hữu, Bài Ca Mùa Xuân 61)
Trần Trung Tín viết lại thế này:
Trái tim tôi không phải quả táo Tàu
Mà có thể dùng dao
Cắt chia ba phần to nhỏ
Cho em phần ít, cho thơ, cho Đảng phần nhiều
Với những gì tôi yêu
Tôi cho tất cả
******
 |
bức tranh Bi Kich Lạc Quan mà người Pháp đã tặng lại họa sĩ, hiện gia đình vẫn còn giữ. Và đã được đưa đi triễn lãm tại Asia House, London vào mùa hè 2007. |
[...]
Tháng 9- 1975 , ông khóa cửa căn phòng của mình lại vì ông chỉ được cho đi về miền Nam nghỉ phép 2 tháng. Chứ không được trở về quê hương như những người đi tập kết khác. Lý do vì theo đánh giá của những người lãnh đạo ông lúc đó cho rằng chưa đả thông được tư tưởng của ông. Khi làm kiểm điểm lần chót để trở về Nam thì ông ghi vô bản kiểm điểm là. Tôi vẫn bảo lưu quan điểm của mình.
Vì vậy nên ông vẫn để nguyên vẹn đồ đạc cũng những bức tranh của ông tại căn phòng đó.
Nhưng sau khi về Nam, chứng kiến những cảnh bát nháo tại Sài Gòn do giành nhà, cướp nhà, đuổi dân Sài Gòn đi kinh tế mới để cán bộ chiếm nhà, cũng như chứng kiến hàng vạn người miền Nam đã liều chết để bỏ xứ ra đi trên những con thuyền mong manh, ông vô cùng đau xót.
Lý tưởng mà ông đã hiến cả tuỗi thanh xuân của mình để theo đuổi, không phải là như vậy. Ông đã gởi một điện tín ra xưởng film truyện Việt Nam, thông báo quyết định ra khỏi Đảng, ra khỏi biên chế nhà nước.
Ở lại Sài Gòn, với hai bàn tay trắng, ông đi làm lơ xe đò sống chung với những người dân lao động nghèo khổ.
Vì như vậy nên căn phòng của ông đã bị khóa cửa đến hai năm sau đó, tranh của ông đã bị mối mọt thưởng thức gần hết, còn một số thì có bà hàng xóm làm mồi nhóm lửa.
******
............./.
___________ "con" và "cái"
Nỗi băn khoăn của
"con" và "cái" trong tiếng Việt
Tôi nhớ, thuở nhỏ, đọc được ở đâu đó một bài viết về mạo từ trong tiếng Việt. Tác giả, không nhớ là ai, cho biết, Việt ngữ chỉ có một mạo tự giống đực duy nhất là "đực rựa", còn lại rặt giống "cái". Không hiểu bài tiểu luận ngôn ngữ ấy được viết theo khuynh hướng nào, nghiêm túc hay chỉ là một kiểu biếm ký, đọc lúc trà dư tửu hậu. Chỉ biết, tôi đã nghĩ rằng, kiểu lý luận ấy có thể tin được!!!
Giờ đây, tôi mạn phép thay mặt "cái" giống đực duy nhất trong mớ ngổn ngang "mạo từ" của Việt ngữ, bộc bạch dăm ba nỗi băn khoăn: "Cái" của những "cái bàn", "cái nồi", "cái chổi", và nhiều rất nhiều "cái" khác nữa, lẽ nào được dùng để ám chỉ phái tính, như la đối với le trong tiếng Pháp, die đối với der trong tiếng Đức, cho sự vật trong tiếng Việt được chăng? Còn phái tính của những "mạo từ" khác trong Việt ngữ là gì? Chẳng lẽ gom hết chúng lại cho vào "giới thứ ba", nhập nhằng chẳng ra làm sao, như mạo từ trung tính das trong Đức ngữ? Sao thấy vừa đáng thương vừa bất công cho chúng quá! Chúng lỡ vướng tội gì mà lại bị "cái" giống người Việt ít ỏi ấy bố thí cho thứ phái tính lửng lơ, tuyệt vọng ấy?
Khi tôi lâm vào tình huống là "giáo viên Việt ngữ" cho một số người bản xứ tại Đức, tôi phải tìm hiểu thêm thì biết ra, không thể gọi những "cái", những "con" và những trợ từ khác là mạo từ như le, la hay der, die, das được. Mà, như một vài quyển văn phạm Việt ngữ dành cho người Đức, tác giả gọi đó là những Klassifikatoren: "Phân loại từ", hay ngắn gọn là "loại từ".
Trong bài viết này, tôi xin có đôi lời về một số loại từ điển hình.
"Cái" và "con" là hai dạng loại từ thông dụng nhất trong tiếng Việt. Nhiều tĩnh vật được mang loại từ "cái": cái nhà, cái tủ, cái đèn, cái áo, cái kéo, cái chén, cái muỗng, v.v… Nhưng đôi khi một số từ nêu trên cũng có thể là: "căn" hoặc "ngôi" nhà, "cây" hoặc "ngọn" đèn, "chiếc" áo, "cây" kéo. Không hiểu nguyên nhân gì đã dẫn đến những thay đổi trên? Chỉ có thể giải thích theo kinh nghiệm thuần cảm tính: cho "nhà" thì "cái" là loại từ tổng quát, còn "căn" có thể được hiểu là một trong một dãy nhiều nhà san sát; qua tới "ngôi", nghe ra đã văn vẻ và bề thế hơn nhiều lắm. Thí dụ: "Ngôi nhà thừa tự của dòng họ Nguyễn Bửu nằm trong vườn cây êm ả, nhiều bóng mát." Hoặc: ngôi chùa, ngôi nhà thờ, ngôi biệt thự. Hoán vị "cái" thay cho "ngôi", văn pháp thấy đã… xuống cấp vài ba mức. Còn "căn"? Có thể dùng được trong vài trường hợp, nhưng xét kỹ, thấy khang khác, chỉ còn là một phần của "ngôi" mà thôi.
Nhiều loại từ sử dụng trong tiếng Việt đậm nét biểu tượng, là điều không thấy có trong các ngôn ngữ khác (Ở đây, tôi xin khe khẽ đặt câu hỏi, rằng tôi có võ đoán không?). "Cây" là một trong vô số trường hợp điển hình. Tất cả những gì hội đủ một hoặc tất cả các điều kiện: thăng thẳng, đầu tà đầu nhọn, có tán rộng gợi hình một thân cây, mang loại từ "cây": cây đèn, cây viết, cây đinh, cây kim, v.v… Nhưng tại sao lại là "cây cầu"? Tôi đoán, vì dân mình ở quê thường dùng thân hay gỗ cây làm cầu bắc ngang sông.
"Ví dầu cầu ván đóng đinh,
cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi"
Và, đặc biệt với "đèn", vì có nguyên thuỷ dính líu với "lửa", nên mang thêm loại từ "ngọn". Mặc dù suy xét chi ly, thấy "cây đèn" và "ngọn đèn", tuy cùng ngữ tộc nhưng ý nghĩa có hơi khác: "Trò Tèo, con nhà nghèo nhưng siêng học, đêm nào cũng ngồi học bài bên cây đèn dầu thắp ngọn leo lét."
Từ "cầu" còn sính thêm loại từ "chiếc". Cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng có sáng tác bài "Chuyện một chiếc cầu đã gãy" vang danh một thuở: "Một ngày vào thuở xa xưa trên đất thần kinh. Người bỏ công lao xây chiếc cầu xinh…"
Thói thường, "chiếc" là loại từ dùng để chỉ trường hợp riêng lẻ của những sự vật có đôi: chiếc giày, chiếc đũa, chiếc nhẫn (cưới), chiếc bông tai, …; và các phương tiện di chuyển: chiếc xe đạp, chiếc xe bò, chiếc thuyền, chiếc máy bay, … Nhưng tại sao lại là "chiếc cầu", "chiếc áo", "chiếc hình"? Gượng, có thể giải thích, vì cầu, áo là những vật thể có nhiều cơ phận đôi chăng? Còn "hình", lẽ ra phải dùng loại từ "tấm" hoặc "bức", tại sao thỉnh thoảng cũng có thể nói là "chiếc hình"? Không biết giải thích sao cho chính xác.
"Chiếc" cũng còn là loại từ dùng cho "lá" (vì lá thường có dạng lá kép chăng?), chẳng hạn "Chiếc lá thu phai", tựa một ca khúc tuyệt vời của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. "…Mùa thu qua vội. Mười năm tắm gội. Giật mình ôi, chiếc lá thu phai…" Mà "lá" lại là loại từ định hình cho những vật thể mỏng, nhẹ, phất phơ: lá bài, lá thư, lá cờ, … Hoặc gợi hình chiếc lá: "lá gan", "lá phổi", "lá sách" là những bộ phận trong cơ thể con người, sẽ được bàn thêm ở phần dưới bài viết.
Nhưng, ngộ nghĩnh (hay cắc cớ) ở chỗ, một trang giấy cũng mỏng, cũng nhẹ, cũng phất phơ lại không được ban cho loại từ "lá", mà phải nói là "tờ giấy" mới đúng. Từ đó suy ra một số loại từ đồng dạng: tờ báo, tờ thư (còn gọi là "lá thư" hoặc "bức thư", nhưng khi thư được gói trong phong bì, có lẽ nên nói là "phong thư", nghe đúng hơn).
Nhiều tờ giấy đóng dán lại với nhau, có thể cuộn hay cuốn lại thành "cuốn sách", "cuốn vở", … Đặc biệt dành riêng cho những danh từ này có loại từ "quyển". Để rồi, chỉ cần nghe nói tới "quyển", ta có thể hình dung ra ngay đó là cái gì: quyển nhật ký, quyển tiểu thuyết, quyển tự điển, v.v… Bàn rộng ra, tập hợp của nhiều "quyển", tiếng Việt nói "bộ" hay "pho": Bộ sách, bộ tiểu thuyết, pho tự điển, pho kinh … "Bộ" cũng còn là loại từ đuợc dùng để chỉ định nhiều phần riêng lẻ thường được gộp chung với nhau: bộ bài, bộ chữ, bộ chén dĩa, bộ ấm trà, bộ quần áo, bộ bàn ghế, v.v…
Thay vì "bộ bài", "lá bài", người miền Bắc nói "cỗ bài", "cây bài", được thi sĩ Hoàng Cầm thầm thì gói ghém trong bài thơ "Cây tam cúc":
"Cỗ bài tam cúc mép cong cong
Rút trộm rơm nhà đi trải ổ
…
Nghé cây bài tìm hơi tóc ấm
Em đừng lớn nữa chị đừng đi
Tướng sĩ đỏ đen chui sấp ngửa
Ổ rơm thơm đọng tuổi đương thì … "
Khi bài thơ được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc cùng những "Lá diêu bông", "Qua vườn ổi" (tựa đúng của bài thơ là "Quả vườn ổi"), v.v…, cho thâu âm vào giữa thập niên 1980 ở ngoài nước kèm theo lời lý giải cường điệu và cực kỳ "phản động" của chính nhạc sĩ, đã khiến thi sĩ ở trong nước một phen khốn đốn [1]. Bỏ qua những lời bình…trật lất, cá nhân tôi cho đó là một trong những ca khúc phổ thơ đẹp nhất của tân nhạc Việt nam.
"Bài" cũng là loại từ được dùng cho những danh từ có liên quan tới chữ viết: bài báo, bài hát, bài thơ, … Đôi khi "bài" đứng trơ trọi một thân một mình vậy thôi, như tựa ca khúc "Bài cho em" của nhạc sĩ Từ Công Phụng; nhưng nghe qua, hiểu ngay ý nhạc sĩ: "Chiều nay ngồi viết riêng cho em, cho em bài hát êm đềm, trôi theo từng tiếng tơ mềm…"
Dùng chung cho trái cây, người miền Nam có "trái" (người miền Bắc nói "quả"): trái chuối, trái xoài, trái mãng cầu (quả na), … Loại hoa trái hay sự vật nào đơm thành chùm, thành nhúm, loại từ cứ vậy mà biến dạng: chùm nho, chùm hoa, chùm chìa khoá, nhúm tóc, chùm lông … Sau này "chùm" còn mon men len vào lãnh vực thi ca: "Chỉ với chùm thơ năm bài, thi sĩ X đã để lại dấu ấn sâu sắc trong thi đàn Việt nam", nghe rất… ấn tượng.
Rộng hơn, tất cả những gì có hình dạng trái cây, đều mang loại từ "trái" hoặc "quả": quả địa cầu, quả bóng, trái tim, … Cũng thi sĩ Hoàng Cầm, trong thi phẩm "Namô Xuân":
"Địa cầu bằng quả táo gầy,
cắn bao giờ chạm ngón tay em cầm …"
Cho riêng trứng gà, trứng vịt, Bắc nói "quả ", Nam không nói "trái" mà dùng từ "hột"; Bắc đa sự: "quả trứng gà", Nam ngắn gọn: "hột gà". "Hột" hay "hạt" (giọng Bắc) còn là loại từ dành cho những mầm cây trái (có thể suy ra, vì lẽ đó mà người miền
Ca dao Việt nam có những câu tỏ tình mặn mà:
"Hột muối mặn, ba năm còn mặn.
Lát gừng cay, sắc chín nước còn cay.
Anh thương em cha mẹ không hay,
như ngọn đèn trước gió, biết xoay hướng nào?"
Hay khi cô con gái ngẩn ngơ buông lời chấp nhận cho duyên phận:
"Thân em như hạt mưa rào,
hạt rơi giữa chợ, hạt vào vườn hoa.
Thân em như hạt mưa sa,
hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày."
Phần trên có nhắc tới tóc và lông và loại từ "chùm". Dành cho bộ tóc dài của nữ phái, hồn thơ của người Việt ban cho loại từ "dòng", gợi hình một con sông, dòng suối mượt mà, buông thả sau lưng, trên gối. Còn tóc của nam phái? Ngày xưa cha ông ta cũng để tóc dài, khi đi ngủ, xoã ra biết đâu chừng trông cũng não nùng, gợi cảm lắm chứ, nhưng thơ văn kim cổ không thấy ai ca ngợi, rằng "chàng có dòng tóc đen mịn màng…" Không, tuyệt đối không. Mà, tóc đàn ông chỉ là một mớ… lông che đầu không hơn không kém, có được "mái" làm loại từ là phước đức lắm rồi. Thì ra, ngôn ngữ đôi khi cũng biết kỳ thị phái tính. Còn lông? Không nghe ai nói "dòng lông" hay "mái lông" cả, vì lông người không mấy dài và cũng không được mịn màng như tóc. Thôi thì "nhúm", "chùm" vậy! Cùng chung số phận như lông là râu: chòm râu. Trang trọng hơn chút thì nói: bộ râu.
Chẻ tóc, lông và râu ra, tiếng Việt có "cọng" hoặc "sợi":
"Tóc mai sợi vắn sợi dài,
lấy nhau chẳng đặng, thương hoài ngàn năm."
Tương tự vậy, chia trận mưa, cơn nắng ra, có: cọng mưa, sợi nắng, là loại từ ngữ thường được quí vị văn thi sĩ sính dùng. Lấn sang ngôn ngữ ẩm thực, các loại thực phẩm chính cho phở, mì, hủ tiếu, cũng như các món bún, đều là tổng hợp của vô số "sợi", "cọng" mà thành. Mà "cọng" cũng còn là loại từ của rau cỏ:
"Giơ tay anh bứt cọng ngò.
Thương em đứt ruột, anh giả đò ngó lơ."
Tới đây, người viết bàn sang những loại từ được dùng cho động vật trong Việt ngữ.
"Người" là một trong nhiều loại từ được dành cho sinh vật người: người đàn ông, người đàn bà, người chủ nhà, người ăn xin, … Dùng chỉ trẻ nhỏ, hoặc ngụ ý khinh miệt, có "đứa": đứa con trai, đứa con gái, … hoặc: đứa ở, đứa đứng đường, đứa cờ bạc, … Hàm ý coi thuờng, tiếng Việt phân biệt rành rẽ: thằng cha, thằng lưu manh, con mẹ, con gánh nước, … Trời, lôi cha mẹ ra mà kêu "thằng" với "con", đích thị con nhà mất dạy, dữ dằn, hỗn ẩu. Hay nặng tính kỳ thị chủng tộc: thằng Tây, thằng Mỹ, thằng chà-và, con Đầm, con xẩm, …
Với riêng loại từ "con", người viết nhận thấy có vài điểm đặc thù: vừa dùng ám chỉ thiếu niên nam nữ, vừa phân định giới tính phụ nữ, và định loại cho số đông thầm lặng: thú vật. Có thể kết luận mà không ngại hớ hênh: "Con" là loại từ đặc quyền của tất cả sinh vật. Phát ngôn theo con nhà bình dân, những gì tự chúng có thể cục cựa, nhúc nhích được, đều là "con", từ "con người" cho tới "con vi khuẩn". Ngay tới cảnh vật, nếu chuyển động được, là "con" tuốt: con sông, con suối. Đối với "con đường", tuy không trực tiếp chuyển động, nhưng theo tôi, vì dòng xe cộ ngược xuôi khiến ta có cảm giác "đường" cũng chuyển động, thôi thì… "con" luôn cho khoẻ!
Ấy, không đơn giản vậy đâu! Bới lông tìm vết, rốt cuộc cũng ló ra vài thứ không thuộc vào số đông thầm lặng nói trên, không biết nhúc nhích, cục cựa gì ráo, mà "cái" giống người Việt ma mãnh kia, có lẽ nhằm hôm ăn không ngồi rồi, gán luôn cho "con": con ốc (đinh vít) và con dao. Cho "con ốc" có thể đôi co lý luận như sau: vì lỡ mang danh nghĩa một loài sinh vật có vỏ cứng, nên thành "con" là phải rồi, oan ức gì nữa? Còn dao? Rắc rối dữ!
May thay, tác giả bài viết này có chút ít khả năng sáng tạo. Xin mời Quí vị và các Bạn theo dõi câu chuyện về nguồn gốc phát sinh loại từ "con" cho dao sau đây, cam đoan hư cấu một trăm phần trăm:
"Xưa kia, xưa lắm… Ngày nọ, thần chữ ra lệnh cho tất cả sinh linh trên địa cầu tới diện kiến để nhận giấy chứng minh loại từ đem về làm ăn. Đúng ngày hẹn, thú, người lũ lượt mang theo đủ mọi đồ vật tới dinh thần chữ. Người và thú đứng một bên. Đồ vật được để riêng một bên. Không khí trong đại sảnh cực kỳ căng thẳng, vì có mặt cả dòng họ nhà dao được bày biện lẫn lộn trong đám đồ vật.
Thần chữ đã từng nghe tiếng con nhà dao bản tính hiếu động, thích gây sự để thoả mãn nhu cầu chặt chém, nên đề nghị với muôn loài và dao rằng:
- Ta ban cho dòng họ nhà ngươi loại từ ‘con’, biết cử động và có bổn phận phục dịch giống người, vậy ngươi hãy qua bên chỗ người và thú mà đứng. Lỡ như các ngươi có nổi máu hung dữ, đòi xin tí huyết, thì chúng nó còn biết đường lẩn tránh.
Bè lũ nhà dao vừa rục rịch, rổn rảng bước qua, thì người và thú hãi quá, giẫm lên nhau tìm cách chạy trốn. Quang cảnh vô cùng hỗn loạn. Thần chữ thấy vậy, lập tức làm phép cho dao trơ trơ bất động trở thành tĩnh vật như cũ. Trong lúc hấp tấp, thần quên rút lại loại từ ‘con’. Lúc nhớ lại, thì dòng họ nhà dao đã qui cố huơng mất rồi!"
Khi đề cập tới những bộ phận trong và ngoài cơ thể con người, thấy lộ ra vài điểm cần lưu ý. Cho dễ giải thích, người viết đính kèm dưới đây một bức vẽ của Leonardo da Vinci, tấm "Vitruvmann", nhằm phát hoạ tỉ lệ cân xứng và đối xứng của con người, ở đây là một người nam:
Thử tưởng tượng có một đường ranh ảo phân đôi nguời đàn ông theo chiều dọc, ta sẽ được hai phần đối xứng gần như hoàn toàn, có thể gấp lại gần khít khao lên nhau. Những bộ phận nào… xui xẻo nằm tiếp cận ngay trên đường ranh ấy, tạo hoá ban cho chỉ có một. Nằm ngoài, chúng đều có đôi, ngoại trừ tim và… cuống ruột dư. Trong bài viết này, người viết có ý luận bàn tới những loại từ của Việt ngữ dành cho chúng. Hơi… bị lạ.
Như đã xét ở trên, những gì có đôi có cặp, khi đứng riêng, tiếng Việt có loại từ "chiếc". Nguyên lý này lại không thể áp dụng cho bất kỳ bộ phận đôi nào, bên ngoài cũng như bên trong cơ thể con người. Không ai nói "chiếc" mà phải nói là "con mắt" mới đúng. Nhưng tại sao là "con"? Thôi thì cứ cho là mắt tự nó có thể nhúc nhích được, chẳng hạn trong trường hợp tự nhiên con mắt mấp máy, mà ta cho là đang được (hoặc bị) ai đó vắng mặt nhắc nhớ (hoặc chửi rủa). Chia riêng đôi tay, ta có "cánh", "bàn" và "ngón tay". Cho bộ nhũ hoa của nữ giới, lại… không là gì cả, vì người phụ nữ nào không may độc nhũ thì khổ, khổ lắm lận, dám chừng ở góa suốt đời. Còn đôi vú kẹp lép của nam giới lại bị người đời quên lãng, vì chúng không giữ nhiệm vụ nào thiết thực cả. Xuống thấp hơn, thấy cặp tinh hoàn, hình dáng tròn tròn giống hòn sỏi, quả trứng thì là "hòn" hoặc "trứng", chớ còn gì nữa. Cho cặp chân, người Việt nói "ống chân", hay rõ ràng hơn: "bắp đùi", "ống quyển", "bàn chân", "ngón chân", v.v…
Săm soi moi móc lục phủ ngũ tạng, loại từ thường gặp là "lá" (đã bàn ở trên). Bộ phận nào có hình dáng như cây trái, lập tức lãnh ngay "trái" hay "quả", chẳng cần cãi cọ, khiếu nại làm gì vô ích: trái thận, trái tim. Ngoài ra, tim tự nó biết phập phồng, còn được ban cho loại từ "con", đúng điệu quá.
Còn cái giống của người nam, người nữ? Dễ hiểu thôi. Của quí ông, nếu gặp đúng đối tượng, đang là "phần mềm" tự động cựa quậy trở thành "phần cứng". Ông thần chữ thấy vậy, không cần suy nghĩ lâu lắc, cho ghi ngay vào sổ sách từ "con", tránh chuyện tranh cãi lôi thôi về sau. Liếc qua cái ấy của quí bà, thấy ù lì, không biết cử động chi hết, kêu lãnh "cái" về, để ghi vào bách khoa tự điển, lưu truyền hậu thế.
Viết về loại từ mà không đả động tới phần ngôn ngữ trừu tượng là một thiếu sót lớn. Ở đây người viết chỉ chú trọng tới loại ngôn ngữ nặng về cảm tính. Có thể phân loại thành hai nhóm: bi và lạc quan. Cho những từ bi quan, người Việt thường nói "nỗi": nỗi buồn, nỗi đau, nỗi ngậm ngùi, nỗi uất ức, … Từ "nỗi" tự nó đọc lên, khơi dậy trong ta thứ cảm xúc ăm ắp những ấn tượng sầu bi, không được đáp ứng; gần như đối chọi với "niềm": niềm vui, niềm hân hoan, niềm tự hào, …
Khi gặp phải những từ khó phân loại, "sự" được đem ra sử dụng tuốt: sự việc, sự điều khiển, sự hiểu biết, sự hậu thuẫn, … Những gì có "sự" gắn vào, trở nên quan trọng hẳn ra: "Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nước, nhân dân ta, chậm mà chắc, sẽ từ từ Xuống Hố Cả Nũ."
Tiếng Việt không thiếu, mà có thể nói là lạm phát, những ngữ vựng trừu tượng loại ấy. Nếu thiếu, là thiếu những từ ngữ học thuật, thí dụ dành cho triết học. Xưa cũng như nay, chủng tộc Việt không có ai có thể được gọi là triết gia, nói chi tới lỗi lạc. Tiếng Việt không phải là thứ tiếng dùng để biện luận như tiếng Trung hoa, tiếng Ấn ở phương đông hay tiếng La-tinh, tiếng Đức, tiếng Pháp ở phương tây.
Trong bài tiểu luận "Đố kỵ cái trừu tượng" [2] của nhà văn Võ Phiến, có đoạn:
"Người có hai phía: phía cảm thụ, phía suy tư; văn có hai thứ: thứ nghệ thuật, thứ luận thuyết. Ta xuất sắc về một phía thứ nhất. Không chừng đó lại là phía hay ho đa. Có được các giác quan mẫn nhuệ, có cảm xúc tinh vi, ta tha hồ hưởng thụ, sống một đời phong phú, đậm đà. Phía thứ nhất mà kém, không thể trông cậy vào ai được; ta không thể mượn chiếc lưỡi tinh tế của kẻ khác để thưởng thức chén trà ngon, tô phở ngon, ta không thể nghe nhạc hay bằng đôi tai sành sõi của kẻ khác, không thể xem tranh ngoạn cảnh bằng mắt kẻ khác, yêu đương rào rạt bằng con tim kẻ khác. Một dân tộc có thiên khiếu về cái cụ thể, một dân tộc sở hữu những giác quan tinh nhạy không phải là được Trời cưng sao?"
Tôi xin được thêm thắt đôi điều: Chữ viết là biểu tượng của tiếng nói, mà tiếng nói, tôi nghĩ, là một sự thoả thuận giữa một số người chia sẻ nhau ít nhiều điểm chung. Chung điểm lớn nhất là có cùng bản sắc, cùng tạng An-nam-mít. Cái tạng ấy, từ nào tới giờ, có hài tính cao, giàu tưởng tượng, nặng "tình" hơn "lý", tranh cãi giỏi hơn biện luận, chuộng cái qua quít hơn tinh tế, thích điều đơn giản hơn phức tạp, xét đoán mông lung hơn tập trung, … Tất cả những ưu và khuyết điểm này được biểu lộ tương đối rõ trong ngôn ngữ Việt nam, điển hình là kho tàng ca dao truyền khẩu vô cùng phong phú, mà từ đó ta có thể nhặt ra cái Việt-tính tiềm tàng bấy lâu nay.
Có điều mà cá nhân tôi cứ hoài nghi, không hiểu từ "đực" trong "đực rựa" có thật sự là loại từ hay không? Thì ra, ngay bản thân tôi cũng còn lắm nỗi băn khoăn, đâu chỉ riêng gì "con" với "cái".
(11.2009)
........./.
Chui qua đáy sông Sài Gòn
Chui qua đáy sông Sài Gòn
http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/but-ky-tap-van/tran-thanh-giao-chui-qua-day-song-sai-gon.html
TRẦN THANH GIAO
Tôi đã vượt Đông Phố đại kiều qua
sông Hoàng Phố thăm khu dân cư Đông Thượng Hải, tôi đã đến ngắm khu "nhà
chọc trời" La Défense bên kia sông Seine, Paris... và nay mơ về sự đổi
thay của vùng đất Thủ Thiêm, khi lướt gió chui trở lại hầm dưới đáy sông Sài
Gòn với bao nhiêu là ước mong, trăn trở...
Ngày còn bé,
được đi chơi ra chỗ vườn Một Hình, tôi chỉ biết đứng nhìn rặng dừa nước tít bên
kia sông, ngóng gió mát đưa con đò nhỏ dập dờn sóng nước, chứ không ngờ có ngày
mình chui qua đáy sông sang bờ Thủ Thiêm. Vườn Một Hình là tên dân Sài Gòn lúc
đó gọi Công viên Mê Linh bây giờ, vì trước 1945, ở chỗ tượng Trần Hưng Đạo là một
ông Tây bận quân phục có ngù vai, tay trái đặt lên bao như sẵn sàng rút gươm ra
chém. Dân không biết ông là ai, chỉ gọi Một Hình (sau này tôi tra cứu mới rõ
đây là tượng Rigauld de Genouilly, một trong những tướng Pháp đầu tiên xâm lược
nước ta). Nhiều người kháo nhau: có đêm khuya, Một Hình giơ tay lên chỉ sang
sông thì xóm nhà phía Thủ Thiêm liền bốc cháy! Tượng Một Hình, nghe đã ớn mà
coi càng dễ sợ!
Lớn lên một
chút, đi dọc bờ từ cột cờ Thủ Ngữ tới Ba Son, tôi thấy cầu tàu Nguyễn Văn Kiệu
và bến đò, bến phà Thủ Thiêm tấp nập những người, lại có nhiều ghe nhỏ đậu ken
dày, trong đó có một ghe của bà chị con ông bác ruột tôi, ghe không dùng đi lại
mà ghe là... nhà.
Sau ngày thống
nhất, những buổi tối ra hóng mát ở bến Bạch Đằng, nhìn những cô gái ngồi nướng
bắp trên bếp than hồng mùi thơm thoang thoảng, tôi chợt nhớ câu ca xưa xa vời
heo hút, chắc của đám thợ thuyền bên kia sông sang làm ca đêm trở về, không đi
phà lại đi đò:
Bắp non mà nướng lửa lò
Đố ai ve được con đò Thủ Thiêm
Ai chẳng biết
"qua sông thì phải lụy đò", song ở nơi người xe đông đúc như Sài Gòn,
cái sự "lụy" này nó luôn thách thức:
Chừng nào Chợ Lớn hết vôi
Thủ Thiêm hết gạo thì thôi đưa đò.
Vậy mà Chợ Lớn
chưa hết vôi, Thủ Thiêm chưa hết gạo nhưng con đò - và cả con phà chở hàng ngàn
người xe nữa - đã vắng khách sang sông. Hàng trăm năm rồi không ai ve được
nhưng mới vài năm thôi, con đò đã phải gác chèo, "bỏ thuyền bỏ bến bỏ dòng
sông / cô lái đò kia đi lấy chồng" (Nguyễn Bính)... Vì những chuyên gia Nhật
Bản, kỹ sư và thợ Việt Nam... đã "đổ mồ hôi sôi nước mắt", không phải
"nướng bắp trên lò" mà dìm những đốt hầm to như những tòa binh-đinh
cao rộng, làm nên cái hầm Thủ Thiêm cho ta chui qua đáy sông hôm nay!
***
Tôi ngồi sau
xe máy của một anh bạn chạy dọc đại lộ Đông - Tây tiến vào trung tâm thành phố.
Ngồi sau để tha hồ quan sát, không phải bận tâm lái xe, có thể "nhìn tận mặt
bắt tận tay" cảnh và tình, hơn là ngồi xe hơi ngăn cách... Sau 30 tháng 4,
tôi trở lại Sài Gòn làm báo nên đã nhiều lần đi qua các bờ kinh Tàu Hủ, rạch Bến
Nghé. So với những dãy nhà lụp sụp, những chung cư xuống cấp bong vữa, lòi
xương thép, con đường hẹp và ổ gà lở lói của 40 năm trước thì bây giờ đường rộng
thênh thang, sau giải phân cách, giống cái hàng rào sắt trước nhà mới, là hàng
cây xanh vừa độ tuổi thiếu niên và kinh rạch nước tràn đầy, gió sông phả vào mặt
mát rượi. Ký ức tuổi thơ lại hiện về: hơn bảy mươi năm trước, nhà cha mẹ tôi ở
Cầu Kho (đường Trần Đình Xu bây giờ) gần sông, con mương trước nhà tôi còn đầy
ô rô, u du, cỏ nước mặn, tôi thường hái chùm trái ô rô giả làm nải chuối chơi
bán hàng với cô bạn nhà bên... Vậy mà...
 |
| Cửa hầm Thủ Thiêm chui qua đáy sông Sài Gòn. Ảnh: Cao Thăng |
Chui qua mấy
gầm cầu bắc ngang rạch Bến Nghé, cầu vượt giao lộ, tôi đã thấy cửa hầm Thủ
Thiêm nhô mái hiên đón khách. Cảm giác đầu tiên của tôi khi vừa tới cửa hầm là
mình chui tọt vào bụng một con trai khổng lồ đang há miệng. Tôi mở tròn mắt
khám phá những viên ngọc trai bên trong. Xe hơi (hai làn) và xe máy bật đèn cốt,
nối nhau chạy ào ào cho đúng tốc độ qui định. Ba cái quạt lớn treo trên cao giống
ba động cơ máy bay thổi vù vù cùng lúc với tiếng rào rào của động cơ xe hơi, xe
máy vang dội vách hầm; người ta khuyên khách qua hầm nhét nút bịt tai cũng có
lý lắm vậy. Từ ánh sáng trắng ngoài trời, tôi gặp ngay ánh sáng hồng quí phái,
luôn được tự động điều chỉnh cân bằng với ánh sáng ngoài hầm, tránh cho người mới
vào khỏi lóa mắt. Gần mười lăm năm trước,
dự án đại lộ Đông - Tây mà hạng mục quan trọng nhất là hầm Thủ Thiêm đã được lựa
chọn. Nhưng việc xây dựng bị đình trệ đến năm 2004, do vướng giải tỏa, đền bù
và tái định cư. Hầm do Obayashi corporation của Nhật Bản làm nhà thầu chính thi
công. Bể đúc hầm đặt tại xã Phước Khánh, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai, giáp
sông Nhà Bè. Cùng lúc với đúc hầm là đào dưới đáy sông Sài Gòn, sâu đến 13 -
14m và xây sẵn móng chuẩn bị cho việc đặt các đốt hầm...
Ánh sáng
trong hầm dần chuyển sang màu trắng xám. Nhưng màu hồng của các cọc làm giải
phân cách cùng ánh đèn xe hắt vàng, hắt đỏ lên vách hầm bóng lộn, vẫn loe lóe
những đốm ruby. Đường dốc xuống thoai thoải. Tôi đang ở dưới mặt nước 24 mét,
trên đầu là cả dòng sông Sài Gòn! Đã đến hầm dìm chưa nhỉ? Nhớ những ngày dân
Sài Gòn ngồi uống nước ở công viên Bạch Đằng hay leo lên các cao ốc ven sông
theo dõi tàu lai dắt các đốt hầm nặng 27.000 tấn, rộng như "một sân bóng
đá", từ Nhơn Trạch theo sông Nhà Bè rồi sông Sài Gòn về vị trí đánh
chìm...
7 giờ 40
phút ngày 7-3-2010, tiếng súng lệnh xuất phát ở Nhơn Trạch vang lên. Đây cũng
là phát súng lệnh đua ma-ra-tông cho kỹ sư và công nhân Việt Nam lần đầu tiên
làm hầm dìm trên đường đua đẳng cấp quốc tế. Ca nô cảnh giới sơn trắng, chạy
trước mở đường. Các lực lượng trên sông trên bộ cùng ráo riết triển khai, bảo đảm
an toàn tuyệt đối cho đoàn lai dắt. Công nhân trên "đốt hầm sân banh"
lừng lững giữa sông, quần áo và mũ bảo hộ màu đỏ, không ngừng tuần tra để kịp
thời phát hiện sự cố trong khi đốt hầm di chuyển. Trực thăng sơn màu vàng, sọc
xanh, cánh quạt quay lạch phạch bay bên trên, vừa quan sát toàn cảnh, vừa chở lực
lượng báo chí ghi lại sự kiện đặc biệt "trăm năm một hội" này của Sài
Gòn. Bốn tàu lai dắt phía trước và sau, cột tàu sơn đỏ, cùng hai tháp định vị
màu xanh ở mặt hầm nổi lập lờ trên mặt nước, từ từ di chuyển trên sông. Từ ngã
rẽ "Nhà Bè nước chảy chia hai, ai về Gia Định Đồng Nai thì về", đoàn
lai dắt tiến vào sông Lòng Tàu để về Sài Gòn - Gia Định. 12 giờ 30 phút, hai
tháp chỉ huy của hầm dìm đã xuất hiện bên nhà truyền thống khu di tích bến Nhà
Rồng, sau quãng đường dài 22km. Hàng ngàn người dân chờ đón đốt hầm dìm đầu
tiên đứng chật hai bên bờ Thủ Thiêm và phía vàm Bến Nghé như những thân nhân hồi
hộp chờ người nhà mình ngoài phòng thi. Mặt sông hẹp nên việc lai dắt đốt hầm
dài suýt soát 93m xoay ngang 90 độ không phải dễ dàng. Đốt hầm cẩn trọng nhích
từng chút một. Các kỹ sư, công nhân người Việt Nam, tất bật mà tỉ mỉ kiểm tra
góc độ đấu nối của đốt hầm như những thí sinh tự tin và bình tĩnh làm bài thi.
Sau nhiều nỗ lực, đốt hầm đã vào đúng vị trí lúc 2 giờ chiều.
8 giờ sáng
hôm sau, đốt hầm số 1 bắt đầu được bơm nước vào và lặng lẽ chìm dần xuống sông
từ phía bờ Thủ Thiêm. Đốt hầm chìm xuống dăm mét thì dừng lại chờ công nhân lặn
chỉnh sửa. Càng xuống sâu, qui trình xử lý càng chặt chẽ hơn, có khi hầm chỉ hạ
khoảng mươi phân là phải ngừng lại chỉnh sửa. Công việc cứ tuần tự diễn ra như
thế đến khi đốt hầm chìm đúng vị trí. Cuối cùng, nước trong đốt hầm kín được
rút hết ra. Bài thi đầu tiên đã vượt qua với kết quả tốt,... Đốt hầm số 2 và 3
được lai dắt về vị trí vào các ngày 4-4 và 5-5-2010 và kết nối với nhau bằng những
ron cao su đặc biệt, hầm có tuổi thọ
trăm năm...
Còn đốt thứ
tư, đốt cuối cùng? Nó được lai dắt về vàm Bên Nghé vào ngày 4-6-2010 và băt đầu
dìm xuống lòng sông Sài Gòn đúng 7g30 sáng 5-6 theo phương thẳng đứng, khác
hoàn toàn so với ba đốt hầm đã được dìm trước đó (dìm xiên), vì bây giờ chiều rộng
lòng sông chỉ còn thừa đúng 1,25m để dìm đốt 4. Ngay sau khi lắp xong, đốt hầm
này được nối thông với đốt số 3 trong tối đó và bơm cát để cố định đáy hầm...
Bài thi cuối cùng đã được đặt dấu chấm hết và đây cũng là những ký ức rất đáng
ghi nhớ của người Sài Gòn trong bốn chục năm qua...
Đường dốc bắt
đầu lên. Những ngọn đèn trong hầm tỏa ánh vàng ấm áp. Cách quãng chừng 50 mét,
ánh đèn xanh yên bình báo cửa thoát nạn. Tôi nhớ những ngày sửa soạn thông xe,
nhiều đoàn đại biểu đã được mời đến tham quan, các bạn trẻ hớn hở phất cờ vẩy
chào và đoàn lân sư rồng tưng bừng nhảy múa. Ban quản lý đường hầm mở cửa thoát
hiểm giới thiệu: Hầm Thủ Thiêm có hai lối thoát nạn nằm dọc hai bên hông. Đường
thoát nạn có đèn chỉ dẫn, loa phát thanh, hệ thống quạt hút gió, thoát khói và
chống tụ khói... Sau cửa thoát hiểm, các con số xanh báo quãng cách để người chạy
chọn hướng gần nhất. Tôi nhớ cái cửa vừa mở ra đã thấy dấu hiệu hình người chạy
và hai mũi tên chỉ hai hướng ngược nhau 519m và 513m, nghĩ bụng đây chính là
"khúc giữa" của đường hầm...
Xe chếch mũi
lên dốc. Trước mắt tôi, vầng sáng cửa bên kia bờ đã mở ra, trắng lóa... Trên nền
trời xa xa ấy, có gương mặt của những người đã làm nên chiếc hầm chui qua đáy
sông Sài Gòn, những nhà quản lý, những kỹ sư và công nhân Việt Nam lành nghề và
đã trưởng thành qua "kỳ thi tốt nghiệp" với cái "bằng cấp"
tầm quốc tế... nằm yên dưới đáy sông. Đó là vốn quí của một đất nước đang xây dựng...
Vầng sáng vỡ
òa, tiếng ồn chợt dứt: Tôi đã sang đến đất Thủ Thiêm...
***
Chúng tôi chạy
xe trên đoạn cuối đại lộ Đông Tây bên Quận 2. Đường rộng mênh mông, có đoạn tới
140m, nhà dân thưa thớt, gió biển thổi mặn mòi... Lợi ích to lớn về giao thông,
kinh tế, dân sinh... của đại lộ này ra sao báo chí đã nói nhiều, chắc không cần
phải dài dòng thêm nữa. Điều đọng lại vẫn là ký ức. Có ai đó đã ví: hầm Thủ
Thiêm cong cong như cánh võng, cánh võng mà ai ru mình trong đó cũng nặng những
ước mơ...
Từ đầu thế kỷ
trước, Thủ Thiêm vẫn còn là một vùng hoang vắng, nơi đất sình lầy ngập nước đầy
năn lác, cỏ bàng (giống cỏ năn nhưng to, cao, dùng đươn đệm, may nóp)..., một
vùng "bưng biền" thật sự, vùng đất của giới giang hồ hảo hớn và vùng
đất của dân cư lầm than. Từ "hòn ngọc Viễn Đông" bên này bờ sông Ngó
qua bên chợ Thủ Thiêm / Thấy em đươn đệm giắt ghim trên đầu mà thương biết bao
nhiêu...
Trước ngày
thống nhất, tuy có thêm xưởng tàu Caric và một số cơ sở công nghiệp nhưng Thủ
Thiêm cơ bản vẫn là vùng nghèo khó, vùng đất giang hồ tứ chiếng của những Đông
đại ca ở Phú Nhuận và một cánh nữa ở Hoà Hưng tụ tập về đây làm mưa làm gió...
Sau 30 tháng Tư, tôi nhớ có lần cô giáo Tống Thị Kim Lộc, người khởi xướng
phong trào "lớp học tình thương" gây xúc động một thời đã vượt sông về
đây "chiêu sinh" một đứa trẻ mồ
côi chuyên cướp giựt ở chợ Vườn Chuối; cô tới Đồng con mồ tìm ra nhà của một bà
"anh chị" cụt tay chuyên "chăn dắt" trẻ trộm cắp, hứa hẹn
giành lại tương lai cho em, nhưng cái việc "vá trời" đó dần mai một
và chỉ còn trong ký ức...
Cho tới hôm
nay, vùng đất này hoàn toàn đổi khác với cái hầm, chiếc cầu Thủ Thiêm và nhiều
cầu vượt sông sắp tới... Thủ Thiêm sẽ biến thành một khu đô thị hiện đại, một
trung tâm tài chính, thương mại quốc tế, với nhiều cụm chức năng như tài chính,
văn phòng, dân cư, giải trí..., tháp truyền hình, nhà bảo tàng, trung tâm
nghiên cứu y khoa..., và một công viên lộng lẫy có bến du thuyền quốc tế trên
sông, cùng các kiến trúc biểu cảm, đặc trưng của bản sắc văn hoá “sông nước Nam
Bộ”. Thủ Thiêm sẽ được ghi tên trên bản đồ du lịch thế giới bởi khu công viên rừng
ngập nước độc đáo ở ngay giữa lòng đô thị...
Tôi đã vượt
Đông Phố đại kiều qua sông Hoàng Phố thăm khu dân cư Đông Thượng Hải, tôi đã đến
ngắm khu "nhà chọc trời" La Défense bên kia sông Seine, Paris... và
nay mơ về sự đổi thay của vùng đất Thủ Thiêm, khi lướt gió chui trở lại hầm dưới
đáy sông Sài Gòn với bao nhiêu là ước mong, trăn trở...
Tháng 9.2014
......../.
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)