Nếu không có rượu mới
Huy Đức
 |
| Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng bắt tay ông Nguyễn Tấn Dũng tại buổi bế mạc họp Quốc hội ngày 12/4 |
Con số cơ cấu 35-40% đại biểu chuyên trách
trong Quốc hội khóa tới là một bước đi đúng. Nhưng việc những người như Nguyễn
Quang A, Nguyễn Cảnh Bình... bị loại bỏ bằng những công cụ hết sức võ biền cho
thấy Đảng vẫn chỉ muốn, ngay cả những người tự ứng cử, cũng phải chắc chắn là
người của họ.
Cho dù cách hành xử đó là "truyền thống" hay
chỉ từ các mệnh lệnh địa phương, để hệ thống ứng xử như vậy, cho thấy Tổng bí
thư Nguyễn Phú Trọng đã chưa chuẩn bị tâm thế và chưa có bước đi quan trọng nào
được coi là cải cách.
Khi ông Nguyễn Tấn Dũng bị loại bỏ, số người vui chẳng
nhiều hơn bao nhiêu số người bị hụt hẫng. Không ai nghĩ Nguyễn Tấn Dũng là một
nhà lãnh đạo anh minh nhưng nhiều người hy vọng nếu ông Dũng toàn quyền, ông sẽ
giải tán hoặc làm cho Đảng này sụp đổ.
Không có bất cứ một bằng chứng khoa học nào cho thấy ông
Dũng sẽ làm điều đó ngoài những bài viết vu vơ trên những trang mạng nặc danh.
Chỉ vì quá chán ngán cái thể chế đã kìm hãm sự phát triển
của dân tộc này suốt hơn 70 năm người ta sẵn sàng đặt niềm tin vào một con
người đang trục lợi nhiều nhất từ thể chế cả về châu báu và chức tước.
Không có ai đáng trách.
Khát vọng thoát cộng lớn đến nỗi làm lú lẫn không chỉ
những cái nick vô danh mà còn cả với nhiều trí thức.
Là người đứng đầu một Đảng đang cầm quyền nếu ông Nguyễn
Phú Trọng không nhận thức đầy đủ khát vọng này của những người dân có học, để
thúc đẩy cải cách chính trị, thì chiến thắng của ông trước Nguyễn Tấn Dũng sẽ
bị coi là chiến thắng của một người tham vọng quyền lực chứ không phải của một
người vì đất nước.
Năm nay, ông Nguyễn Phú Trọng sẽ là người chủ trì những
hoạt động kỷ niệm 30 năm đổi mới. Đừng cắt lát miếng nạc từ năm 1986 mà hãy
quay về khúc xương khởi đầu từ khi Hồ Chí Minh mang chủ nghĩa Marx - Lenin đến
Việt Nam. Để thấy, đổi mới đơn giản chỉ là một tiến trình Đảng gỡ bỏ dần dần
những gông cùm mà Đảng từng áp đặt.
Từ "Chính sách kinh tế nhiều thành phần" đến
"Kinh tế thị trường" là một bước tiến chưa đủ nhưng khá dài. Và khi,
Đại hội XI bãi bỏ nguyên tắc "sở hữu công là chủ yếu", thì các
"đặc trưng của chủ nghĩa xã hội" ghi trong Cương lĩnh không còn dấu
hiệu nào của chủ nghĩa cộng sản theo mô hình mà Marx và các cộng sự của ông
thiết lập trong Tuyên Ngôn Cộng Sản.
Hiến pháp 1992, tuy còn dùng dằng giữa "hai con
đường" đã vẽ cho Việt Nam một nền cộng hòa trên giấy. Ngay cả những tổng
bí thư bị coi là bảo thủ nhất như Đỗ Mười hay Lê Khả Phiêu, sau Hiến pháp 1992,
cũng đã phải chuyển dần từ một chế độ đảng trực trị sang một chế độ đảng cầm
quyền thông qua nhà nước.
Việc tái lập các ban Đảng thời ông Nguyễn Phú Trọng là
một bước lùi về chính trị.
Sinh thời, Nguyễn Bá Thanh là một người rất được công
chúng tung hô nhưng nếu những người am hiểu nhà nước pháp quyền biết cách ông
Trưởng ban Nội chính Nguyễn Bá Thanh ngồi sau cánh gà các phiên tòa "lãnh
đạo án" như thế nào chắc chắn họ sẽ vô cùng thất vọng.
 |
| Hoang Dinh Nam AFP GETTY - Dàn lãnh đạo mới của Việt Nam sau Đại hội Đảng XII |
Hoang Dinh Nam AFP GETTY - Dàn lãnh đạo mới của Việt Nam sau Đại hội Đảng XII
Chống tham nhũng bằng Ban Nội chính thay vì gỡ bỏ
"vòng kim cô nội chính" cho các cơ quan tư pháp, để họ tiến hành tố
tụng theo các nguyên tắc dân chủ, pháp quyền, thì không chóng thì chày sẽ có Ba
X tân thời thay cho Ba X cũ.
Dân chủ đơn giản chỉ là một phương thức cầm quyền theo
nguyên tắc không để ai có quyền lực tuyệt đối. Dân chủ không phải là đích đến
mà là một phương tiện được lựa chọn để tránh sự tha hóa tuyệt đối của những
người cầm quyền. Dân chủ không phải là một cây gậy thần để quốc gia nào cầm nó
trong tay cũng trở nên thịnh vượng. Nhưng, chưa có phương thức quản trị quốc
gia nào ít rủi ro hơn dân chủ.
Vấn đề là đi tới dân chủ như thế nào.
Những người kỳ vọng Nguyễn Tấn Dũng "giải tán
đảng" không chỉ là những nhà dân chủ nôn nóng mà còn là những người suy
nghĩ đơn giản. Họ chờ đợi dân chủ theo cách của Đại Lãn. Họ nghĩ có ai đó sẽ
dọn sẵn mâm cỗ dân chủ cho mình mà không thấy rằng dân chủ là một hành trình
của chính mình.
Không thể có dân chủ trong một thể chế độc tài đảng trị.
Nhưng, nếu như độc tài sụp đổ sau một đêm chúng ta có thể có đa đảng ngay thì
tự do chính trị mà ta có đó chỉ mới là một tiền đề cần nhưng chưa đủ.
Chúng ta có thể buộc các nhà cộng sản phải chịu trách
nhiệm về những gì đã làm trong quá khứ. Nhưng tôi không nghĩ là con đường đi
đến dân chủ dứt khoát phải loại bỏ những người cộng sản đang nắm quyền. Thay vì
đẩy họ về phía đối địch, dân chúng cần tạo áp lực đủ để họ thay đổi và nhận
thức được rằng, dân chủ hóa là một tiến trình kiến tạo tương lai cho chính cả
những người cộng sản.
Trong lộ trình đó, cần phải có những bước đi vững chắc để
sao cho "nền cộng hòa trên giấy" hiện nay từng bước có thể vận hành.
Hãy để Quốc hội tập dượt vai trò giám sát của mình và chuẩn bị để các cơ quan
tư pháp thoát dần ra khỏi tình trạng bị địa phương cát cứ. Trước mắt, không để
nhánh quyền lực nào, cơ quan nào nắm giữ quá nhiều quyền lực, mũi đột phá cần
được chọn ngay là Bộ Công an.
Giờ đây, tuy đứng vị trí cao hơn nhưng chắc chắn sẽ có
khi đại tướng Trần Đại Quang cảm thấy mình lơ lửng. Bộ Công an hiện đang có đủ
quyền để biến, thậm chí, cả những người trong bộ tứ trở thành con tin. Do quyền
lực của Bộ bao trùm lên các cơ quan tố tụng, không dễ để chống tham nhũng, rất
khó để tránh oan sai.
Đây là lúc, Tổng bí thư có thể đánh thức vai trò đồng
minh từ ông Quang để tách Bộ Công an thành các cơ quan độc lập: Tình báo; Phản
gián; Cảnh sát quốc gia - Cảnh sát địa phương - Cảnh sát giao thông; trả Trại
giam về cho Tư pháp; lập Cơ quan Điều tra quốc gia.
Chức năng, nhiệm vụ của tình báo và phản gián không có gì
tương thích với lực lượng cảnh sát. Đừng để lực lượng tình báo - phản gián tham
gia quá sâu vào các cuộc chơi chính trị nội bộ mà sự "màu mỡ" của nó
rất dễ làm họ sao nhãng nhiệm vụ chính là cảnh giác thù ngoài.
Cần có một Tư lệnh cảnh sát quốc gia để duy trì sự thống
nhất quyền lực trung ương nhưng việc gìn giữ an ninh trật tự chủ yếu do cảnh
sát địa phương đảm trách. Cảnh sát công lộ cũng nên là một lực lượng độc lập
(vì điều tra không cùng một nhà họ sẽ không dám nhận mãi lộ phổ biến như hiện
nay).
Nếu để điều tra trong Bộ Công an rất khó chống tiêu cực
trong các cơ quan cảnh sát. Nên lập cơ quan điều tra quốc gia. Cảnh sát địa
phương có thể điều tra các vụ án, trộm cướp... nhưng đã là án liên quan đến
chức vụ, quyền hạn, liên quan đến tham nhũng phải do cơ quan điều tra quốc gia
tiến hành [Tòa cũng lập thành tòa sơ thẩm, phúc thẩm... bố trí ở các khu vực;
địa phương có tòa nhưng chỉ xử hình sự thường].
Điều mà nền kinh tế cần Chính phủ làm ngay là chấm dứt sự
can thiệp bằng các công cụ hành chánh vào các quan hệ kinh tế, dân sự của người
dân và doanh nghiệp.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nên ra ngay một quyết định yêu
cầu các bộ ngưng ban hành các điều kiện kinh doanh mới (giấy phép con). Đồng
thời, yêu cầu Tổ thi hành luật doanh nghiệp phối hợp với VCCI đưa ra một danh
sách các giấy phép (trong số hơn 6000 giấy phép con ban hành dưới thời Nguyễn
Tấn Dũng) có dấu hiệu lạm quyền, đình chỉ thi hành chúng cho đến khi Chính phủ
có thời gian rà soát lại.
Để làm được việc này, Chính phủ của ông Nguyễn Xuân Phúc
phải đủ dũng cảm để từ bỏ các bổng lộc mang lại do sự lạm quyền (hành chánh hóa
các quan hệ dân sự, kinh tế) bằng cách tách ngay chức năng hành pháp chính trị
và hành chính công vụ. Lập các vụ tham mưu chính sách bên cạnh các cục thực thi
chính sách. Quan chức nào, vụ nào đã tham gia vào tiến trình ban hành chính
sách thì không được dính vào quy trình thi hành (cấp phép, thanh tra, giám
sát...).
Nếu chưa đủ sự ủng hộ chính trị để tư nhân hóa đất đai,
Chính phủ cần sửa luật để đảm bảo đối xử với quyền sử dụng đất của người dân
như quyền về tài sản. Bãi bỏ các điều luật cho phép chính quyền thu hồi đất
(không thể dùng quyền hành chính để can thiệp vào quyền về tài sản). Chỉ khi
thật cần thiết, chính quyền mới áp dụng quyền trưng mua, trưng dụng.
Mặc dù, đã từng có nhiều đại biểu ăn nói rất được lòng
dân, nhưng Quốc hội không chỉ là một diễn đàn. Kể từ sau Hiến pháp 1959, lịch
sử Quốc hội Việt Nam chỉ ghi nhận hai sự kiện đại biểu thực thi quyền: 1985, bà
Đào Thị Biểu, đoàn Cửu Long, đòi quy trách nhiệm những người quyết định chính
sách Giá - Lương - Tiền; 2010, đại biểu Nguyễn Minh Thuyết đòi lập Ủy ban điều
tra độc lập, đình chỉ chức vụ và điều tra ông Nguyễn Tấn Dũng.
Tham nhũng sẽ không lúc nhúc như hiện nay, Chính phủ sẽ
không thao túng như thời Nguyễn Tấn Dũng nếu có nhiều đại biểu như Nguyễn Minh
Thuyết, Đào Thị Biểu...; Những người như Đào Ngọc Dung sẽ khó trở thành bộ
trưởng nếu tuần trước ông ta phải điều trần ở các ủy ban cho báo chí tham gia
và nếu Bộ chính trị không chỉ muốn Quốc hội hợp thức hóa quyết định của mình mà
còn là nơi giúp loại bỏ những người tai tiếng.
Muốn như thế, không chỉ nâng số đại biểu chuyên trách lên
35 hay 40% mà phải mở cửa cho 15-20% những người thực sự tự ứng cử vào trong
quốc hội.
Cần bãi bỏ ngay quy chế dân chủ ở cơ sở. Việc để các nhân
viên trong một bộ bỏ phiếu tín nhiệm cho bộ trưởng là một việc làm lố bịch [bộ
trưởng phải chịu trách nhiệm trước dân, chính sách của ông nếu có lợi cho dân
có thể làm cho nhân viên khó chịu].
Để tổ dân phố bỏ phiếu quyết định một người có thể trở
thành ứng cử viên đại biểu quốc hội hay không lại càng phản khoa học và phi dân
chủ. Tử tế với nơi mình sống là cần thiết, nhưng đánh giá họ là phải dựa trên
khả năng tham gia của họ trong các chính sách ở tầm quốc gia chứ không chỉ
chuyện cản con mèo ăn vụng cá nhà hàng xóm.
Hoặc Đảng cứ nắm toàn quyền Đảng cử. Hoặc sửa luật, để
theo đó, ứng cử viên gồm những người có thể do đảng chính trị đề cử hoặc tự ứng
cử (nếu thu thập đủ số chữ ký bằng một tỷ lệ luật định trên số cử tri).
Dân trí đã thay đổi, quan trí cũng phải theo; đừng tiếp
diễn các trò hề dân chủ nữa.
Những người biết chuyện cung đình đánh giá cao sự giữ gìn
của ông Nguyễn Phú Trọng và vợ con ông (ít nhất là cho đến nay). Nhưng, quản
trị quốc gia (trong đó có chống tham nhũng) phải bằng thể chế chứ không thể
trông chờ vào "tấm gương đạo đức" của một vài cá nhân hay việc bắt
bớ, loại bỏ một vài con sâu chúa.
Tuy cảm phục mức độ liêm chính, về mặt vật chất, của ông
Nguyễn Phú Trọng, dân chúng vẫn chưa thấy các dấu hiệu chứng tỏ sẽ có "đổi
mới II" trong nhiệm kỳ cuối của ông.
Nếu cho đến ngày nghỉ hưu, ông không đưa ra được một lộ
trình chính trị để đất nước dân chủ hơn, sự sạch sẽ của ông sẽ là vô nghĩa.
HUY ĐỨC
........./.
