TẠP..
*Tiến sĩ Phạm Ngọc Cương
(Toronto, Canada)
Những điều trông thấy mà vui
Những điều nghĩ tới mà đau
đớn lòng (1)
1- Thiện nguyện
Tháng nào thằng bé cũng mang về cái thư của trường báo có ngày sinh
hoạt ngoại khóa không bắt buộc: đi xem kịch, bảo tàng, triển lãm nghệ thuật, di
sản văn hóa, thảo cầm viên, vườn thú… Nếu bố mẹ đồng ý cho con đi thì ký vào
giấy, nếu cháu nào thích đi mà gia đình không có khả năng trả tiền vé thì nhà
trường sẽ cấp vé cho cháu miễn phí. Phụ huynh nào có nhã ý tham gia đi theo
thiện nguyện giúp thầy cô giáo trông các em cùng thì phải đăng ký trước và tự
trả tiền vé cho mình. Sẵn lòng đi giúp không công, tự chi trả cho mình mà vẫn
còn hồi hộp vì luôn có quá nhiều người sẵn sàng giống mình, nhiều khi trường phải
cho những người thiện nguyện bốc thăm chọn chỉ lấy bốn người cho mỗi lớp 25
cháu. Khó thay để được làm thiện nguyện ở xứ sở được mệnh danh là thiên đường
của “vị kỷ” và “cá nhân chủ nghĩa” này!
2- Stop Sign
67 là tuổi nghỉ hưu. Nhiều người già không muốn cho phần đời còn
lại vô nghĩa xin thành phố cho làm việc thiện nguyện. Việc của họ có thể là cầm
cái biển “STOP” sign ra trực các ngã tư để dẫn học sinh qua đường lúc 8-9h
sáng; 12-1h trưa và 3-4h chiều là giờ các cháu đi, về học. Mùa hè ấm áp thì học
sinh được nghỉ hè. Thân già, giữa mùa đông tuyết giá ra đứng đường trông trẻ là
cả một cố gắng. Cuộc sống thật có ý nghĩa hơn khi nó không phải chỉ cho mình.
3- Dọn nhà
Mấy năm trước tôi dọn đến ở khu vực cũ kỹ của thành phố. Trên trăm
tuổi đã được coi là lâu đời vì Canada
cũng mới có 145 tuổi. Dọn về đây vì tôi thấy thú khi thấy cái tòa thị chính cũ
bé tí tẹo chả nhỉnh gì hơn cái nhà dân thường trong khu. Trong khi đó các
trường cấp 1, 2, 3 là các tòa lâu đài thật đồ sộ, vật vưỡng to gấp cả trăm lần
tòa thị chính. Nhà thờ tuy to thứ hai sau trường học mà cũng chỉ bằng 1/20
khuôn viên trường. Các ngân hàng, cửa tiệm không bằng cái móng tay so với
trường. Mỗi nhà dân chỉ được xây cất xấp xỉ
½ diện tích đất của mình vậy mà tổng diện tích cây xanh, công viên, hồ,
đường xá bên ngoài vẫn chiếm tới 70% toàn khu vực. Cảm ơn các tiền nhân Canada đã mở
mắt cho kẻ hậu bối thật nhiều điều.
4- Chapters
Là cửa hàng sách. Một tòa nhà cổ lộng lẫy ở một vị trí cực kỳ đắc
địa là đón lõng toàn bộ học sinh mấy trường phổ thông. Ai qua đây cũng có ba
việc có thể làm là mua sách, ngắm sách hoặc là lấy bất kỳ cuốn nào, mới tinh,
thơm mùi mực in ra ngồi ở bất kỳ cái ghế bọc da hay nỉ êm ái nào trong cửa hàng
và nghiền đến lúc nào xong rồi trả sách lại về giá rồi ra về. Nếu chưa đọc xong
mai cửa hàng mở cửa lại ra đọc chùa tiếp. Xin mời cứ tự nhiên, vô tư. Yêu khu
vực dân cư mà những tòa nhà lớn nhất là trường học, bệnh viện, thư viện bao
nhiêu thì càng thấy yêu sự tế nhị và hào hiệp trong nghiệp kinh doanh của
Chapters bấy nhiêu. Tri thức cũng như thương mại là cái không phải cứ ép mà
được.
5- Kỳ thị
Mark sinh ở Chicago.
Từng rất cố gắng làm việc từ bồi bàn, dọn dẹp, bán hàng để góp thêm tiền trả
học phí đại học và sau đó là… bảo vệ thành công hai bằng tiến sỹ. Một âm nhạc
và một về nhân chủng học. Hai hướng đi chả có gì gần nhau nhưng đó là ý thích
của anh từ bé muốn hiểu rõ về giống người và âm thanh. 13 năm cuộc đời để làm
hai cái Ph.D. rồi chàng yêu và lấy một cô Canada. Hiện nay người trung niên
da trắng gốc Mỹ ấy là giáo sư của hai trong ba đại học của Toronto. Vợ bảo lĩnh anh sang Canada theo
diện hôn thê. Mark mới nói với tôi là anh thật hạnh phúc vì cuối cùng Bộ công
dân và di trú Canada
đã hết nghi ngờ anh và anh vừa nhập quốc tịch. Một minh chứng sống cho việc
không phải chỉ vài sắc dân châu Á bị nghi ngờ tìm cách vào Canada theo con đường hôn thê dởm.
6- Giáo viên
Chưa yên tâm hành nghề giáo sư đại học; từ khi có con Mark mới thấy là mình thích thành giáo viên. Để
làm giáo viên ở Ontario
thì dù là giáo sư anh vẫn phải đi học thêm một năm sư phạm nữa. Nhiều khi gặp
các thầy cô ở trường phổ thông hỏi họ trước làm nghề gì. Nhiều người nói là
tiến sỹ, bác sỹ, kỹ sư cao cấp… Động cơ nào khiến họ từ bỏ công việc thu nhập
cả vài trăm ngàn, học lại ra làm giáo viên với lương chỉ 50-80 ngàn$/năm. Tiền
bạc không thể lý giải nổi thì chắc động cơ chỉ còn là niềm đam mê.
Khi tới Canada định cư, ở sân bay tôi được phát tờ quảng cáo của
chính phủ hướng dẫn là có ba nghề rất được tin cậy và tôn trọng ở đây là giáo
viên, cảnh sát và bác sỹ. Vào quốc tịch cần có người biết mình từ ba năm trở
lên chứng nhận và danh sách hàng đầu những người có thể ký chứng nhận không
phải là tiến sỹ hay giáo sư nọ kia … mà là ba nhóm người hành nghề trên.
7- Răng đẹp
Canada không cho phép tư nhân hóa y tế cơ bản.
Không có bệnh viện tư, y tế không mất tiền. Tuy nhiên y tế công không bao thẩm
mỹ. Và răng lợi được coi là làm đẹp nên phải tự trả tiền túi hoặc bảo hiểm trả.
Làm giáo viên ở Ontario
có chế độ bảo hiểm răng thật trên mức tuyệt vời. Khi đi khám nha sỹ rất thích
đè thầy cô ra chữa răng, miệng. Lo cho
thầy cô luôn có hơi thở thơm tho, nụ cười được nở trên mặt cùng hàm răng đều
trắng trẻo sẽ giúp các thầy cô thêm tự tin và duyên dáng trước các công dân tí
hon của đất nước. Xứ “giẫy chết” và “bóc
lột” là vậy, còn sự chu đáo của xứ
“triệu lần hơn” thì tầm vóc nhỏ nhoi của mình sao mà tưởng tượng ra nổi?
8- Vui
Hôm nào đón con đi học về tôi cũng hỏi là ở trường hôm nay thế nào?
Vui lắm bố ạ. Cô giáo của con năm nay thế nào? Cô giỏi lắm bố ạ. Sao năm nào
con cũng khen cô giỏi, thế không có ai kém à? Không! Họ đều giỏi theo những
cách khác nhau.
Đứa khác hôm nào tối mịt cũng mới thấy mặt. Hỏi sao con về muộn thế?
Bố ơi hôm nào về nhà thấy trời còn sáng con thấy tiếc như mình còn chưa sống
trọn vẹn đủ một ngày. Chúng con bây giờ là người Type A tức là người học hết
mình nhưng chơi còn hết mình hơn. À ra thế! Nhà trường đã thành công khiến
chúng học như chơi và chơi như học.
9- Thời tiết
Để làm quen, dân Anglo-Saxon thường bắt chuyện từ thời tiết. Tôi
thích mùa xuân vì sau cơn ngủ đông cây ra cả trăm màu xanh của sự sống dâng
trào. Mùa thu ngắn như người đàn bà hồi xuân khao khát cháy hết những rạo rực
còn lại trong đời. Mùa xuân thong dong như gái mười tám đôi mươi còn dài đường
tính. Các danh họa Canada
trong Group of Seven thật nổi tiếng nhưng chưa ấn phẩm thu nào của họ sắc nét
bằng Golden Autumn của Levitan. Mùa thu nước Nga đã thật mê hồn, nhưng mùa thu Canada còn đầy
hấp lực hơn. Vì ở Nga cây chủ đạo là bạch dương trong khi ở Canada cây chủ
đạo là cây phong. Mà phong đa dạng hơn bạch dương nhiều lắm. Các lá phong vàng
đỏ bay trong gió như những bàn tay nhỏ vẫy chào thế gian đầy lưu luyến. Thật hay
là lá còn đang rất tươi và đang độ đẹp đã rời cành. Không đeo bám dai dẳng với
quyền lực tới khô đen như nhiều chính trị gia già nua trên thế giới này.
10- Mẹ
Các tiếu tâm dòng chính bên này khai thác chuyện con rể mẹ vợ. Còn
bên ta chủ đề hót là mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu.
Ở đâu, dù là mẹ, nhưng chèn vào tự do của con cũng bị chê cười.
11-Khóa cửa
Mấy lần đổi nhà thi thoảng có người hỏi là có thay ổ khóa cửa
không? Tôi hỏi thay làm gì nhỉ khi bên này hai cái thượng tôn nhất, quí nhất là
quyền tự do và quyền tư hữu thì đều hiện diện và được bảo vệ chu đáo như nhau
cả ở trong nhà cũng như ngoài đường.
12- Dân chủ
Ở châu Âu 70% dân chúng ở nhà thuê. Ở Mỹ người ở nhà của mình là
65,4%. Còn chủ nhà Canada
chiếm tới hơn 70% dân số. Tại Ontario các mâu thuẫn
của người chủ nhà và người thuê nhà do tòa Landlord and Tenant Board giải
quyết. Nếu người thuê kiện người chủ thì người thuê nộp lệ phí tòa là $50 và có
luật sư miễn phí cãi hộ tại tòa. Nếu người chủ thưa người thuê thì lệ phí tòa
là $150 và phải tự đi thuê luật sư với giá tối thiểu $1000/ngày. Chơi khó người
giàu và bao biện người nghèo thế mà sao cái xứ này vẫn để tên cụt lủn là Canada mà không đổi ngay sang là Cộng Hòa Xã Hội
Chủ Nghĩa Canada
cho nó thật hoành tráng và xứng tầm thời đại nhỉ?
13- Công bộc
Ở Canada nếu thấy xe cảnh sát nháy đèn ngay sau xe bạn thì phải tấp
xe vào vệ đường, đánh đèn hỏng, rút bằng lái và giấy tờ bảo hiểm xe ra, hạ cửa
kính bên phía người lái xuống, để hai tay lên vô lăng và ngồi chờ. Cảnh sát sẽ
tới, cúi chào bạn trước sau đó xin cho xem giấy tờ rồi họ về xe cảnh sát.
Khoảng 15 phút sau họ quay lại xe bạn trao trả giấy tờ và phiếu phạt. Giải
thích nội dung bạn vi phạm và quyền của bạn rồi chào bạn, đường ai nấy đi. Nếu
đồng ý mức phạt bạn trả ngay trong vòng 14 ngày. Nếu không bạn ra tòa. Ra tòa
phần đông vì mong cảnh sát vì lí do gì đó không đến được tòa vì ở xứ này chỉ có
mỗi 2 cảnh sát trên 1000 dân nên nhiều khi họ bận và không ra được thì mình sẽ
trắng án. Cậu em tôi cũng thử ra tòa. Rủi thay là chàng cảnh sát đó cũng ra.
Khi tòa hỏi cậu có muốn đối chất với cảnh sát xem ai sai không thì cậu thấy chả
có gì để nói vì cảnh sát đúng. Vậy mà viên cảnh sát đó (đã thay cảnh phục sang
comlê đen cà vạt tuyệt đẹp) lại đứng lên nói với tòa: hôm nay tôi đến đây để
muốn xin quan tòa cho anh ấy giữ nguyên mức tiền phạt, nhưng không cắt điểm vì
trong sổ công tác tôi có ghi chú lại là anh ấy hành xử rất lịch sự lúc nhận
phiếu phạt. (Không cắt điểm thì không bị bảo hiểm xe tăng giá). Kể lại câu chuyện cậu chua thêm không rõ bọn này
nó “phê và tự phê” kiểu gì mà đào tạo ra “đầy tớ” hay thế nhỉ!
14- Chết
Mẹ của cô giáo Doris vừa mất. Ôm
chúng tôi cô khóc kể khi chỉ còn nửa bước nữa là tới cửa thiên đường, cụ bỗng
mở mắt, nhìn tám người con nuôi và con đẻ đang không cầm được nước mắt vây
quanh giường, cười và nói: Các con, mẹ đã sống một cuộc đời vô cùng hạnh phúc.
Sau chiến tranh thế giới II dân miền nam nước Ý nghèo đói chỉ làm nông nghiệp
và băng đảng đã di cư sang Canada.
Là một nông dân chỉ quen cày cuốc ít học mà mẹ đã có các con phương trưởng làm
giáo viên, bác sỹ, luật sư. Mẹ sắp được gặp bố. Các con phải vui và chúc mừng
cho mẹ đi chứ?
Đúng là:
“Người dưới vực sâu còn cứu
kẻ trên bờ
Nếu dưới vực sâu còn dũng
khí” (2)
15- Lời hứa
Tôi thường hay tản bộ ra High
Park hay Rennie Park.
Thiên nhiên mùa nào cũng có bộ cánh tuyệt đẹp. Mùa xuân rạo rực với cả triệu
triệu bông anh đào đua sắc. Mùa thu thanh thản suy tư cùng đàn thiên nga trắng muốt lượn lờ trong hồ.
Hai công viên này có đủ thứ từ vườn thú, sân tennis, bể bơi, sân trượt băng…Và
tất cả đều miễn phí. Khởi đầu là hai người giàu có trước khi chết hiến tặng lại
gia sản cho thành phố với điều kiện thành phố chỉ được dành cho đại chúng và
không được thu phí gì kể cả chỗ đỗ xe. Hàng trăm năm qua thành phố luôn giữ
lời.
16- Phương tiện
Hôm nọ có việc phải ngó vào hồ sơ của hai người hành nghề kiểm
toán. Chồng báo kiếm $12,000/tháng, vợ $18,000. Ba mươi ngàn $/tháng, nhà trả
hết, Visa Master Cards không nợ và… không có ô tô. Giờ nhiều hãng cho mua chịu
ô tô trả dần từ 3-5 năm có 0% lãi xuất. Gặp họ tôi hỏi họ di chuyển như thế
nào? Họ nói chúng tôi chỉ dùng xe đạp và đi bộ.
Anh bạn mới sang Canada
họp hội nghị khoa học ở trường Tổng hợp Toronto
vào phòng chủ nhiệm khoa thấy bề bộn sách vở và chình ình giữa phòng là … cái
xe đạp. Ồ ra xứ này đang chuyển giao biểu tượng. Người giàu đi bộ, xe đạp,
người nghèo ôtô.
“Đổi mới” để làm gì nhỉ? Có minh chứng hùng hồn để rao giảng là từ
những năm 80 ta đã có phương tiện ngang tầm dân giàu Canada của tận năm 2012 rồi mà?
17- Chùa
Tháng chín/2012 ra sân bay tiễn vợ về Việt Nam. Nhìn thấy một em trung tuổi
mặt mũi khá sạch nước cản đang gọi điện thoại bằng tiếng Hoa. Hết cú điện thọai
bỗng em đon đả bằng tiếng Việt: Anh về Sài Gòn? (à ra em là người Việt gốc Hoa)
Không anh chưa, ra tiễn vợ về Hà Nội thăm nhà thôi. Em tưởng anh về dự hội nghị
Việt kiều lần II. Có gì hay ở đó hả em? Được xe đưa đón và bao ăn ở khách sạn
sang toàn bộ. Em sang Canada
bao năm rồi? 30 năm anh ạ. Em làm nghề gì? Em làm công ty bảo hiểm. Trời ạ. Em
có công ty riêng, thành đạt ở một xứ giàu có 30 năm về còn hí hửng khoe được
bao đi lại và ăn ở. Em không tự lo được nổi cho mình mấy cái vặt vãnh đấy sao?
(…)
18- Thủ lĩnh
Canada có ba đảng chính trị tầm vóc quốc gia. Hữu
là Bảo thủ. Tả là Tân Dân Chủ và khuynh tả là Tự Do. Bảo thủ được coi là đảng
của người giàu vì nhiều người giàu là đảng viên của đảng; nhưng phần lớn nông
dân và binh sỹ cũng tham gia đảng này. Đường hướng của đảng này là nhà nước hãy
can thiệp ít nhất vào cuộc sống của dân chúng, giảm thuế sẽ cùng giảm sự bao
biện của bộ máy công quyền. Stephen Harper – đảng trưởng Bảo thủ- người đàn ông
lên đỉnh cao quyền lực từ năm 2006 khi 46 tuổi theo đánh giá của dân Canada qua 3
lần liên tiếp thắng cử cũng “not too bad” ( không quá tệ)! Về đối nội ông liên
tục giảm thuế cho dân chúng và các công ty, dẫn Canada vững bước phát triển qua cơn
khủng hoảng kinh tế tồi tệ toàn cầu. Về đối ngoại, (…) ông từ chối tham dự
Olympic Bắc Kinh 2008. Mới đây là nước phương Tây đầu tiên dẹp luôn tòa đại sứ
của mình tại Iran và đuổi
toàn bộ nhân viên sứ quán Iran
ra khỏi Canada.
Đêm Stephen Harper đắc cử lần đầu, báo chí Canada chạy tít
Thủ tướng Tim Hortons. Tim Hortons là loại cà phê rẻ tiền của Canada (coi như đẳng cấp chè vối của Việt Nam) vì Harper
không có tài sản gì đáng kể ngoài cái ôtô cũ và căn hộ nhỏ. Trong khi người mà
ông đánh bại là Paul Martin – thủ tướng tiền nhiệm- là thủ lãnh đảng thiên tả
Tự do lại là chủ hãng vận tải biển có tài sản trên 70 triệu đô.
Tài sản và tư tưởng chính trị không hẳn là những giá trị luôn đồng
nhất. Nhiều nhà tư bản được bêu riếu là cá mập lại là những người dốc cả tài
sản cho từ thiện; còn nhiều lãnh tụ vác danh đại diện cho giới cần lao lại chỉ
lao đi vơ vét và đục khoét.
19- Ồ Canada (3)
Khi mới tới đây định cư, cảm giác đầu tiên là sao cái đất này cái
gì cũng nhẹ nhàng, thiếu quá chất hào hùng kể cả từ bài quốc ca.
Ồ Canada
cứ như một khám phá nhỏ dịu dàng đến ngỡ ngàng.
Vậy mà ở càng lâu càng thấy sao câu thơ lại chỉ thấy đúng đến thế ở
nơi cách xa quê hương của tác giả tới nửa vòng địa cầu lận:
“Khi ta đến gõ lên từng cánh
cửa
Thì tin yêu ngay thẳng đón ta
vào
Ta nghẹn ngào…”(4)
Trông người lại ngẫm đến ta… nơi mỗi lần về lại thấy lòng xa quê
hơn một chút.
PNC, 3/11/2012
______________________________________
(1) Mượn ý cụ Nguyễn Tiên
Điền
(2) Chế Lan Viên
(3) Nguyễn Khoa Điềm- Mặt
đường khát vọng
